De NPO had een speciale uitzending geweid aan 9/11. Er waren diverse sprekers. Maar de olifant in de kamer werd niet benoemd, zoals gebruikelijk.
De regering-Obama, vastbesloten om de fouten van Bush te vermijden, viel na de ramp terug op een uiterst beperkte opvatting van de dreiging (de vijand is Al Qaida! nee, het is ISIS!). Deze opvatting was ontdaan van ideologische inhoud; iemand wordt een “gewelddadige extremist”, zo kregen we te horen, voornamelijk door politieke grieven en economische ontbering. Door de rol van ideeën te bagatelliseren en het probleem te zien als een verzameling uiteenlopende groepen en regimes – in plaats van als een beweging die verenigd wordt door een ideologische visie – zag het beleid van Obama geen tegenstrijdigheid in het bestrijden van “terroristen” en tegelijkertijd de samenwerking opzoeken met leidende regimes binnen de beweging, met name Saoedi-Arabië en Iran.
Ook de regering-Trump heeft geen samenhangende visie op het probleem. Trump heeft soms de term "radicaalislamitisch terrorisme" gebruikt, maar hij heeft ook gesuggereerd dat het probleem in zekere zin alle moslims betreft (denk bijvoorbeeld aan zijn bereidheid om een moslimregister in te voeren). Bovendien heeft hij sterk de nadruk gelegd op het feit dat bepaalde daders "buitenstaanders" waren – dat zij niet zijn of, in zijn ogen, Angelsaksische identiteit deelden (merk op hoe vaak Trump benadrukt dat sommige daders immigranten waren of in Amerika geboren kinderen van immigranten). Deze vermenging van ideeën en raciale identiteit verhult het cruciale feit dat we te maken hebben met een ideologische beweging, een beweging die individuen uit vrije wil omarmen in plaats van erdoor afkomst toe te behoren. Dit betekent onder meer dat degenen die deze ideologie aanhangen en uitdragen, moreel beoordeeld kunnen – en moeten – worden. Maar merk op dat Trump, net als zijn voorgangers, ...niet alleen bereid is om opnieuw met Iran te onderhandelen, maar ook goede betrekkingen onderhoudt met Saoedi-Arabië.
Uit deze schetsen van de aanpak van het probleem blijkt dat – door de aard en de doelstellingen van de islamisten uit het oog te verliezen – we uitkomen bij beleid dat inconsistent, kortzichtig, immoreel en uiteindelijk ineffectief is. En juist het aanhoudende verzuim om het hoofd te bieden aan het islamitisch totalitarisme verklaart mede de blijvende aantrekkingskracht van deze zaak. Dit komt niet alleen tot uiting in de massa’s mensen die zich bij Islamitische Staat aansloten, maar ook in het vermogen van die groep en van Al Qaida om onafhankelijke jihadisten te bewegen tot het plegen van aanslagen op eigen initiatief. De kern van dit verschijnsel is de aantrekkingskracht van het dienen van een zaak die door jihadisten nog steeds als levensvatbaar wordt beschouwd.
De aanpak van het probleem vertoont al jaren fundamentele gebreken. We hebben geen helder beeld van de aard van het probleem en houden onszelf voor de gek met verklaringen die niet alleen oppervlakkig waren, maar zich ook blindstaarden op bijzaken. We moeten beginnen met een helder inzicht in de aard van onze vijand.
Frits Bosch
Auteur van onder andere Links Verdriet (2025), De wereld volgens Ayn Rand (2025) en Opzoek naar een nieuwe Europese orde (2026)
