In Europa doet zich een soort ‘zielszwakte’ voor, een gebrek aan wil om te overleven. En die gebrekkige wil wordt voortdurend verder ondermijnd. Hoe kan het zijn dat het juist Europa, de bakermat van de filosofie, aan de moraliteit ontbreekt? Hebben de filosofen dan voor niets hun stem verheven? Heeft de Verlichting voor niets plaatsgevonden? De VS kent een oerconservatieve trend. Gaat Europa daarin mee? Het roer moet om en niet een klein beetje. Kunnen filosofen ons helpen? Ik ga er over praten naar aanleiding van mijn nieuwe boek ‘Op zoek naar een nieuwe Europese orde’ met Daniël de Liever, redacteur van NieuwRechts op 22 september. Een verslag daarvan zal ik doorgeven.
Optimistisch over de Europese toekomst?
Er wordt veel gesproken over een nieuwe wereldorde waarin het recht van de sterkste het internationale rechtssysteem verwijdert en anderen het slachtoffer worden van de macht van grote spelers. Multilaterale afspraken spelen dan niet langer een rol. De oorlogen die de VS, Israël en Rusland voeren illustreren dat. Waar laat dat Europa? Gaat Europa mee in de vaart der volkeren en komt er dan ook een nieuwe Europese orde? Dat blijkt niet zo eenvoudig te liggen, want Europa kent drie grote problemen. Europa heeft een mentaal probleem, een sociaal economisch probleem en een geopolitiek probleem. Het gevolg is dat Europeanen minder optimistisch zijn over de toekomst. Europa verkeert in een existentiële problemen.
Ik identificeer vijf grote probleemgebieden.
- Mentaal probleem
Het mentale probleem betreft ‘zielszwakte’ (term Paul Cliteur), een gebrekkige wil om te overleven. Dit uit zich in een afgenomen vertrouwen in de maatschappelijke ordening.
- Sociaal probleem
Het sociaal probleem betreft onzekerheid over hoe het sociaal contract van de overheid versus ondernemers, boeren en burgers er uit moet zien. De sociaaleconomische orde van Europa verkeert in een crisis, al lijkt dat nog niet te zijn doorgedrongen. Het continent staat voor diverse grote uitdagingen. De welvaartsstaat dreigt niet meer financierbaar te worden.
- Geopolitieke probleem
Het geopolitieke probleem betreft onzekerheid over de rol van Europa in de wereld. Vesting Europa staat onder grote druk, gemangeld als het dreigt te worden tussen Rusland, de Verenigde Staten en China. Hebben we wel de juiste leiders om de druk te weerstaan? Daar lijkt het allerminst op.
- Cultureel probleem
We zijn van een Weetcultuur en Vertrouwenscultuur tot een Twijfelcultuur en een Wantrouwenscultuur verworden. Zou de massa immigratie van lieden die een geheel andere cultuur hebben daarmee te maken hebben? Wat denkt u zelf?
- Economisch probleem
De verzorgingsstaat staat onder druk. De schuldenberg loopt steeds verder op. De groei is te laag. De productiviteit is te laag. De concurrentiekracht loopt steeds verder terug. De innovatie is te weinig. China en de VS denderen voort met innovaties en groei. Europa raakt achterop. Wordt dit continent een museum, vermorzeld in een zich snel wijzigende wereldorde? Bedrijven verlaten het land, de kurk waarop de samenleving drijft. Wat wil Europa zijn?
Welke nieuwe Europese orde?
Het sociaaleconomische probleem en het geopolitieke probleem zijn op te lossen. Veel lastiger is het van de zielszwakte af te komen, “the enemy within” van vice-president J D Vance. In mijn recente NR artikel “Nee Jort, onze rijken remigreren niet, want wij zijn kampioen in eigen voet schieten” geef ik aan hoe diep de kloof is tussen de linkse kerk en ‘anders denkenden’. We zijn op zoek naar een nieuwe Europese orde, maar hoe kan die er uit zien? Voor mijn nieuwe boek ‘Op zoek naar een nieuwe Europese orde’, ga ik te rade bij invloedrijkers denkers uit het verleden, zoals Epicurus, Plato, Christus, Hobbes, Mill, Rousseau, Descartes, Montesquieu, De Tocqueville, Spinoza, Hegel, Nietzsche, Freud, Schopenhauer, Marx, Arendt, Heidegger, Marcuse, Horkheimer, Foucault, Spengler, Popper, Dahrendorf, Rand, Friedman, Camus, Lefort, Kolakowski, Deneen, Murray, Cliteur. Kunnen zij ons helpen. Wat zij zeggen kan me bekoren, maar we moeten het zelf doen. ‘Lean and mean’ worden blijkt een groot probleem te zijn…
Prof dr Paul Cliteur over “Op weg naar een nieuwe Europese orde”
“het boek is helder geschreven. Politiek filosofisch goed onderbouwd en eigenzinnig. Frits Bosch zet in Op zoek naar een nieuwe Europese orde een prikkelende analyse neer van de huidige staat van Europa. Volgens de auteur kampt Europa met een soort ‘wil tot overleven’ die onder druk staat, terwijl grootmachten als de VS en China juist vooruitstormen. Wat dit boek interessant maakt, is dat Bosch economische, politieke en filosofische invalshoeken combineert. Hij bespreekt ideeën van verschillende denkers en stelt fundamentele vragen aan de orde: waar staat Europa voor, en welke richting moet het op? Dat maakt het boek inhoudelijk rijk en ook uitdagend om te lezen. Tegelijkertijd is het duidelijk dat de auteur een uitgesproken visie heeft. Bosch is terecht kritisch over de EU. Niet iedereen zal het met zijn analyses of conclusies eens zijn, maar de auteur weet te verrassen met talloze eigenzinnige opvattingen. Het boek is bovendien luchtig en met humor geschreven. Ik kan het van harte aanbevelen.”
Frits Bosch
Auteur van onder andere Links Verdriet (2025), De wereld volgens Ayn Rand (2025) en Opzoek naar een nieuwe Europese orde (2026)
