Dit kost de staat natuurlijk bakken met geld. En niet zo’n beetje ook. Terwijl Nederland kampt met schrijnende personeelstekorten, staan honderdduizenden Nederlanders aan de kant als arbeidsongeschikt. De WIA (Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen) is volledig ontspoord. Vriend en vijand erkennen dat er iets moet gebeuren, maar de sociale partners, werkgevers en vakbonden, lijken niet verder te komen dan pleisters plakken op een etterende wond.
Hans Hoogervorst, oud-minister en voormalig staatssecretaris, windt er geen doekjes om in De Telegraaf. „De WIA komt uit de koker van de sociale partners”, zegt hij. Toen de WAO uit de klauwen liep, beloofden ze superstrenge keuringen. Daar is niks van terechtgekomen. Nederland was ooit de ‘zieke man van Europa’ met meer dan een miljoen arbeidsongeschikten. Na de WAO-revolutie zou het beter worden. Het werd alleen maar erger.
De WIA zit van meet af aan vol verkeerde prikkels. Uitkeringen zijn te hoog, waardoor mensen onvoldoende gemotiveerd raken om snel terug te keren naar werk. Werkgevers moeten twee jaar lang het loon doorbetalen bij ziekte een regeling die nergens anders in Europa bestaat. In plaats van dat werknemers zelf een deel van het risico dragen, ligt alles eenzijdig bij het bedrijfsleven. Gevolg: werkgevers zijn huiverig om mensen aan te nemen, keuringen lopen vast door te weinig artsen bij het UWV, en de uitkeringsfabriek draait op volle toeren.
Hoogervorst weet waar hij over praat. Hij was minister toen de WAO werd afgeschaft. Al toen waren er te weinig keuringsartsen. Dat excuus horen we nu al dertig jaar. Ondertussen pompt de overheid miljarden in een stelsel dat mensen aan de kant houdt in plaats van ze te helpen re-integreren. Bedrijven zitten te springen om personeel, maar de WIA fungeert als een comfortabele uitgang voor wie even geen zin meer heeft of echt niet meer kan en vaak is het moeilijk te onderscheiden.
De sociale partners hebben dit probleem zelf gecreëerd. Werkgevers gebruikten de oude WAO om met een warme hand van oudere werknemers afscheid te nemen, met instemming van de bonden. Nu klagen ze over de gevolgen. Maar echte hervorming? Die blijft uit. In plaats van het stelsel rigoureus aan te pakken, lagere uitkeringen, strengere keuringen, kortere loondoorbetaling wordt er gepraat over “oplossingen” die vooral niet te zeer mogen raken.
Nederland kan zich dit niet langer veroorloven. Met een krappe arbeidsmarkt, stijgende lasten en een vergrijzende bevolking is een miljoen arbeidsongeschikten geen bijkomstigheid meer, maar een nationaal schandaal. Het vreet aan de solidariteit, het vreet aan de schatkist en het vreet aan de productiviteit van ons land.
De WIA is geen sociaal vangnet meer, maar een valkuil. Een systeem vol perverse prikkels dat mensen afhankelijk houdt en werkgevers afschrikt. De sociale partners hebben gefaald. De politiek heeft gefaald. Hoog tijd voor een keiharde reset: minder geld voor niet werken, meer druk op terugkeer naar werk, en een einde aan de eindeloze excuses over te weinig keuringsartsen.
Anders gaat Nederland niet richting een miljoen, maar er ruimschoots overheen. En de rekening? Die ligt bij de werkende Nederlander die dit allemaal mag betalen.