Jeffrey Sachs is geen complotdenker, maar een van de meest gerespecteerde economen ter wereld. Hoogleraar aan Columbia University, voormalig adviseur van de VN en iemand die zelden een blad voor de mond neemt als het gaat om geopolitieke dwaasheid. En wat zegt hij over Ursula von der Leyen? “Zij zal de geschiedenis ingaan als de Europese leider die de meeste schade heeft toegebracht aan haar eigen continent in de hele moderne geschiedenis.” Hard? Zeker. Maar wie eerlijk naar de feiten kijkt, moet toegeven: Sachs heeft een punt.
Europa had een redelijk functionerend energiesysteem. Betaalbare, betrouwbare stroom uit een mix van kernenergie, gas en kolen. Toen kwam de groene ideologie in combinatie met geopolitieke hoogmoed. Von der Leyen en haar voorgangers joegen Europa massaal de Russische gasafhankelijkheid in, jarenlang werd Nord Stream 1 en 2 gepromoot als “economische samenwerking”. Tegelijkertijd werd de eigen energievoorziening systematisch dichtgemetseld: kerncentrales gesloten (Duitsland voorop), kolencentrales afgebroken, en alternatieven als wind en zon die alleen werken als het waait en schijnt. Het resultaat? Een continent dat zichzelf energetisch ontwapende.
En toen Rusland Oekraïne binnenviel, was de klap des te harder. In plaats van nuchter te onderhandelen of strategisch te handelen, koos Brussel voor maximale sancties en een energieoorlog tegen zichzelf. De gasprijzen schoten de lucht in, industrieën verhuisden naar Amerika en China, huishoudens betaalden de rekening via torenhoge inflatie en subsidies. Duitsland, ooit de economische motor van Europa, raakte in een structurele recessie. Nederland volgde braaf mee met hetzelfde beleid.
Dit was geen pech. Dit was beleid. Beleid van mensen die dachten dat morele superioriteit en sancties de wereld zouden veranderen, terwijl ze hun eigen burgers en bedrijven in de kou lieten staan. Von der Leyen belichaamt dat perfecte EU-denken: groot praten over “strategische autonomie”, maar ondertussen totale afhankelijkheid creëren van buitenlandse energie, Chinese zonnepanelen en Amerikaanse LNG tegen woekerprijzen.
Wij maar denken dat er in ons belang wordt besloten en gehandeld. Dat is misschien wel het pijnlijkste. De Europese elite heeft zich zo vastgebeten in haar eigen narratief van groene transitie en morele kruistochten, dat ze de basale belangen van haar burgers uit het oog verloor. Energie is geen luxe. Het is de basis van welvaart, industrie en bestaanszekerheid. Wie dat fundament opblaast, pleegt geen beleidsfout, die pleegt zelfvernietiging.
Jeffrey Sachs noemt het geen ongeluk, maar een historische blunder. En als je ziet hoe Europa nu wanhopig probeert de gaten te dichten met dure Amerikaanse gas en twijfelachtige groene dromen, kun je moeilijk anders concluderen. Von der Leyen zal inderdaad herinnerd worden. Niet als visionair, maar als symbool van een tijd waarin Europa willens en wetens zijn eigen kracht heeft afgebroken. Bij Realistische Reflecties blijven we dat benoemen. Want pas als we durven toegeven hoe diep de zelfverkozen zwakte zit, kunnen we ooit beginnen met herstel.