In mijn komende boek ‘Zie de mens’, subtitel religie, cultuur, Verlichting, tribaal, vrije wil, psyche, politiek’, probeer ik een antwoord te geven op een aantal basale vragen die me al geruime tijd bezighouden. Ik vermoed dat er velen zijn met mij. Er zijn diverse denkers die ons op weg helpen. Sinds mijn boek ‘Op zoek naar een nieuwe Europese orde’, waarin ik 32 filosofen analyseer, ben ik me eens te meer gaan beseffen wat het belang van deze denkers is (geweest) voor de maatschappij op lokale en op mondiale schaal.
Filosofen helpen bij het nemen van ethisch verantwoorde beslissingen. Bij Socrates draait het om ethiek, het verwerven van zelfkennis en om kennis in het algemeen. Hij legde de basis voor wat we veel later wetenschap zijn gaan noemen. Plato beschrijft de Socratische methode om kennis te vergaren. Er wordt met geveinsde onwetendheid kritische vragen gesteld en geprobeerd wordt formuleringen aan te scherpen, tegenstrijdigheden op te sporen en in kaart te brengen. Plato laat Socrates in zijn verdedigingsrede zeggen, alvorens de gifbeker te nuttigen, dat zijn wijsheid er vooral uit bestaat dat hij beseft dat hij weinig weet. We erkennen dat we weinig weten en staan open voor nieuwe kennis en een nieuwe visie. Deze denkers zijn niet alleen van belang voor ethiek, maar vooral ook omdat wij op hun schouders voor het vormgeven van westerse normen en waarden.
China en Rusland staan er anders in
China en Rusland staan anders in de wedstrijd. China ziet zichzelf als grootmacht die actief de internationale orde hervormt met het extraterritoriaal toepassen van China’s rechtssysteem ten bate van de eigen ontwikkeling. China is geen liberale en onafhankelijke rechtsstaat. Integendeel, de CCP is autoritair en onderdrukkend. Het land wil haar rechtssysteem laten fungeren als hefboom over landen die afhankelijk zijn van Chinese handel, investeringen en mineralen. China hanteert haar rechtssysteem om de wereldorde te herscheppen. Europa tracht haar afhankelijkheid van China te beperken en doet er dus goed aan vast te houden aan haar rechtssysteem en aan bestaande normen en waarden. Lees de filosofen die de basis hebben gelegd aan ons rechtssysteem. Dat betekent niet “it’s my way or the highway”, maar laat ruimte voor overleg en bepaal vooraf waar je (ethische) limiet ligt. ‘Zie de mens’ laat nog een paar maanden op zich wachten. S.v.p. nog even geduld.