Related Posts
Deze week is er een congres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Een groot deel van Nederland heeft dat niet in de gaten, terwijl daar wél wordt gepraat over de leefbaarheid in de wijken waar mensen wonen. Asielopvang staat op de agenda. Niet als abstract Haags dossier, maar als tekort aan woningen, sporthallen, scholen en geduld.
De VNG is de belangen- en brancheorganisatie van de Nederlandse gemeenten. Vrijwel alle gemeenten zijn aangesloten. Zij vertegenwoordigt hen richting het Rijk en andere overheden, levert kennis en modelverordeningen, en onderhandelt over onderwerpen waarbij landelijk beleid lokaal moet worden uitgevoerd. Voor een gemeenteraad is vooral van belang dat de VNG veel invloed heeft op de praktische vertaling van Haagse wetgeving: jeugdzorg, Wmo, gemeentefinanciën, woningbouw, asielopvang, veiligheid en de Omgevingswet. Tegelijk is de VNG geen bestuurslaag boven de gemeente. Een raad of college is niet verplicht een politiek standpunt van de VNG over te nemen. Kort gezegd is het de gezamenlijke lobby-, kennis- en steunorganisatie van de gemeenten. Precies daarom telt wat daar deze week wordt gezegd, en wat daar nadrukkelijk níet mag worden gezegd.
De Spreidingswet was politiek verkocht als een ruil. Gemeenten zouden spreiden en opvangen, het Rijk zou de instroom drastisch terugbrengen. Dat tweede is niet gebeurd. De vraag die Stichtse Vecht nu stelt, is daarom de enige logische: geldt het eerste dan nog wel?
Die gemeente wil woensdag op de Algemene Ledenvergadering in Oost-Gelre en Winterswijk een motie ‘Grip op asielstroom’ indienen. Het VNG-bestuur ontraadt die motie. De overige moties mogen wel worden overgenomen. Alleen deze niet.
De ruil die een verplichting werd
Stichtse Vecht vraagt niets revolutionairs. Het bestuur moet het Rijk met klem oproepen om de asielinstroom aantoonbaar en structureel te beperken, en op basis daarvan te werken aan een lager en meerjarig maximum voor de opvangcapaciteit die van gemeenten wordt gevraagd. De opvangplicht uit de Spreidingswet kan niet los worden gezien van alle andere opvangvragen waar het gemeentehuis al aan moet voldoen. Over die haalbaarheid moeten op korte termijn concrete bestuurlijke afspraken komen met het kabinet.
Dat is bestuurlijke taal voor een eenvoudige zin. Jullie hebben ons een wet gegeven die alleen te dragen was als de voordeur dichter ging. De voordeur ging niet dichter. Dan heronderhandelt u de wet, of u liegt over de ruil.
Het VNG-bestuur weigert die zin uit te spreken. Het constateert dat de motie zich sterk richt op beperking van de instroom. Tot op heden heeft de VNG bewust gekozen zich daar niet expliciet over uit te laten, omdat gemeenten geen instrumenten hebben om op de instroom te sturen en omdat gemeenten van opvatting verschillen. Grip op de asielinstroom is primair een verantwoordelijkheid van het Rijk.
Een redenering die alleen bij asiel opduikt
Die laatste zin is waar, en tegelijk een schaamlap. Natuurlijk bepaalt Den Haag wie binnenkomt. Precies daarom moet de club van gemeenten Den Haag daarop aanspreken. De VNG bemoeit zich voortdurend met zaken waarop het lokaal bestuur niet zelf kan sturen: jeugdzorgfinanciering, woningbouwregels, energietransitie, jeugdbescherming, opvang van Oekraïners, stikstof. Zodra een motie het Rijk tot iets maant, is het argument “wij hebben geen instrument” opeens fataal.
Als dat criterium consequent werd toegepast, zou de helft van de omarmde congresmoties sneuvelen. Dat gebeurt niet. Het gebeurt bij deze motie, omdat het over de asielstroom gaat en omdat het bestuur vol zit met bestuurders uit de partijen die de Spreidingswet hebben gedragen of niet durven open te breken.
Verschil van opvatting tussen gemeenten is geen argument om te zwijgen. Het is een argument om te stemmen. Daarvoor bestaat een ledenvergadering. Een bestuur dat namens alle gemeenten de instroom taboe verklaart, kiest partij. Het kiest de lijn van Den Haag tegen de lijn van raadszalen waar inwoners al jaren vragen waar de extra kamers, extra klassen en extra agenten vandaan moeten komen.
Leefbaarheid is geen landelijke abstractie
Oldebroek zei het eerder in andere woorden: drang en dwang is destructief, het probleem is de instroom, houd ons niet aan het onmogelijke. Stichtse Vecht zegt het nu in VNG-proza. Honderden colleges kennen de praktijk. Noodopvang blijft de hoofdmoot. Statushouders en asielzoekers concurreren met eigen inwoners om dezelfde schaarse woning. Een motie die dat benoemt, wordt ontraden. Een kennispartner mag wél adverteren over “met elkaar in gesprek na onrust rond een azc”.
Dat is het kartel in gemeentelijke vorm. De wet blijft, de instroom blijft, het gesprek mag, de conclusie niet. Wie niet mag benoemen dat de kraan van de asielinstroom dicht moet, mag wel met emmers blijven sjouwen.
Het congres is belangrijk juist omdat gewone kiezers denken dat asiel alleen in de Tweede Kamer speelt. De leefbaarheid gaat lokaal kapot of wordt lokaal gered. De VNG is geen regering, maar zij is wel de stem waarmee gemeenten samen het Rijk te woord staan. Als die stem weigert tot een lager meerjarig maximum te manen, blijft de Spreidingswet een eenzijdige rekening. Gemeenten vangen op. Den Haag laat binnen. Het bestuur van de vereniging noemt dat terughoudendheid.
Dat is geen terughoudendheid, maar terughoudendheid met een selectieknop. Precies daarom doet die motie ertoe, ook wanneer het bestuur de uitkomst kennelijk al heeft bepaald voordat de ledenvergadering haar stem heeft uitgebracht.
Mis geen enkel belangrijk verhaal meer!
De media vertellen lang niet altijd het hele verhaal. Daarom brengt Realistische Reflecties dagelijks scherpe analyses, achtergronden en opinies die je niet snel ergens anders leest.
Schrijf je gratis in voor onze nieuwsbrief en ontvang de belangrijkste artikelen, exclusieve columns en opvallende nieuwsverhalen rechtstreeks in je mailbox.
Zo blijf je altijd op de hoogte van wat er écht speelt.