“We do not have the cards!”
In Europa doet zich een soort ‘zielszwakte’ voor, een gebrek aan wil om te
overleven. En die gebrekkige wil wordt voortdurend verder ondermijnd. Hoe
kan het zijn dat het juist Europa, de bakermat van de filosofie, aan de moraliteit
ontbreekt? Hebben de Verlichtingsfilosofen dan voor niets hun stem verheven?
Heeft de Verlichting voor niets plaatsgevonden? China en de VS denderen
voort met innovaties en groei. Europa raakt achterop. Wordt dit continent een
museum, vermorzeld in een zich snel wijzigende wereldorde? Bedrijven
verlaten het land, de kurk waarop de samenleving drijft. Wat wil Europa zijn?
De VS kent een oerconservatieve trend. Gaat Europa daarin mee? Het roer
moet om en niet een klein beetje. Kunnen filosofen ons helpen? In mijn boek
“Op zoek naar een nieuwe Europese orde” wordt in vogelvlucht de visie van
vele politieke denkers besproken. Filosofen begeleiden ons.
De Verlichting is een intellectuele en culturele stroming in de 18e eeuw
die de wereld wilde ‘verlichten’ door middel van rede en wetenschap. Staan we
niet langer achter de Verlichting? Laten we dat eens beknopt onderzoeken.
Verlichting, rede en individu
Verlichtingsdenkers stellen dat de mens niet blindelings moet vertrouwen op tradities
of religie, maar op zijn eigen verstand. Het geloof dat de mens door logica (rede) en
eigen onderzoek (waarneming) de wereld kan begrijpen en verbeteren. Grote nadruk
ligt op individuele vrijheid van meningsuiting en religieuze tolerantie. Denkers
als Montesquieu pleiten voor de scheiding der machten, de Trias Politica,
en Rousseau stelt dat de macht bij het volk hoort te liggen, de volkssoevereiniteit. De
rol van de kerk wordt veel minder dominant. De nadruk verschuift naar de rede en de
natuurwetenschappen. Deze denkbeelden leggen de fundamentele basis voor onze
moderne democratieën, mensenrechten en onze westerse rechtsstaat. De Verlichting
is gericht op zelfstandig nadenken door het individu, ratio, wars van horigheid,
leidend tot een systeem van politieke liberalisatie en democratie.
Staan we niet langer achter de Verlichting? De westerse maatschappij heeft
veel aan de Verlichting te danken maar verdedigt deze waarden niet. Prima! Dan
schaffen we de vrijheid van meningsuiting af. Dan schaffen we de gelijkheid van man
en vrouw af. Dan schaffen we de democratie af. Dan schaffen we individuele rechten
en plichten af. Dan schaffen we individuele vrijheid af. Dan schaffen we wetenschap
af. Dan gaan we terug naar collectivisme. Geweldig! Doen! Laten we dan teruggaan
naar tradities en rituelen waar bijvoorbeeld de Britse filosoof Edmund Burke voor
staat.
Auteur van onder andere Links Verdriet (2025), De wereld volgens Ayn Rand (2025) en Opzoek naar een nieuwe Europese orde (2026)
