De gemeente Utrecht wil bij gelijke geschiktheid voor bepaalde functies voorrang geven aan kandidaten met een niet-Nederlandse achtergrond. Het doel is een ambtenarenapparaat dat de diversiteit van de stad beter weerspiegelt. Forum voor Democratie is er niet van te spreken. „Nederlanders moeten in hun eigen land plaatsmaken voor mensen van over de hele wereld. Van overheidswege wordt de inheemse bevolking achtergesteld ten opzichte van immigranten. Ondertussen blijven linkse partijen beweren dat omvolking — het demografisch vervangen van de Nederlander — niet bestaat.” Het idee dat iedereen gelijk is, gaat ons de kop kosten. Een fanatieke moslim met een IQ van 60 en een uitkering is niet gelijk aan een hardwerkende Nederlander. Het klinkt als gelijke kansen. Vanuit een klassiek-liberaal perspectief zijn er zes bezwaren.
Gelijke behandeling wordt ondergeschikt aan afkomst. Twee kandidaten, vergelijkbare diploma’s, ervaring en competenties, even geschikt. De een heeft een Nederlandse achtergrond, de ander een migratieachtergrond. De tweede krijgt voorrang. Afkomst wordt doorslaggevend bij een individuele beslissing. Het individu maakt plaats voor de groep. De gemeente bestrijdt ongelijkheid door bewust ongelijk te behandelen.
De overheid moet alle burgers gelijk behandelen. Een particulier mag diversiteit als bedrijfsdoel stellen. De gemeente is er voor iedere inwoner. Een sollicitant met een Nederlandse achtergrond mag vragen waarom zijn afkomst bij gelijke geschiktheid een nadeel oplevert. Waarom gebruikt een overheid die gelijke behandeling als uitgangspunt neemt, afkomst als beslissend criterium bij haar eigen personeel? Voorstanders noemen het een tijdelijke correctie. Tegenstanders zien een correctie die op gespannen voet staat met individuele gelijkheid.
Diversiteit is niet hetzelfde als representativiteit. Moet het percentage medewerkers met een migratieachtergrond overeenkomen met het percentage inwoners? Waarom is afkomst de maatstaf, en niet opleiding, inkomen, overtuiging of leeftijd? Een hoogopgeleide beleidsmedewerker met een migratieachtergrond vertegenwoordigt niet automatisch de inwoners met die achtergrond. Een ambtenaar vertegenwoordigt het openbaar bestuur, niet zijn afkomst. Deskundigheid en kennis van de stad wegen minstens zo zwaar.
Het beleid kan twijfel oproepen over benoemingen. Collega’s kunnen zich afvragen of iemand vanwege zijn kwaliteiten of mede vanwege de regeling is aangenomen. Dat is onrechtvaardig tegenover de betrokkene. Het College voor de Rechten van de Mens waarschuwt zelf voor stigmatisering. Wie gelijke waardering wil, moet voorkomen dat medewerkers zich voortdurend verantwoorden voor hun afkomst.
De gemeente bestrijdt mogelijk het symptoom in plaats van de oorzaak. Ondervertegenwoordiging kan komen door opleiding, netwerken, eerdere discriminatie, sollicitatiegedrag of doorstroom. Een voorkeursregel verandert die oorzaken niet. Transparante procedures, objectieve criteria, bredere werving en betere loopbanen wel. Het alternatief is niet achterstanden negeren, maar belemmeringen wegnemen zonder afkomst bij de benoeming doorslaggevend te maken.
Wie bepaalt wanneer het beleid geslaagd is? Bij welk percentage is het doel bereikt, en wanneer wordt de regeling afgeschaft? Utrecht vermeldt in haar diversiteitsmonitor dat zij voorkeursbeleid bij gelijke geschiktheid ontwikkelt voor meer culturele diversiteit in hogere functies, vanaf salarisschaal 12. Zonder eindcriteria wordt een tijdelijke regeling permanent.
Alleen wie inkomstenbelasting betaalt, zou volgens deze redenering moeten kunnen bepalen hoe de overheid dat geld besteedt. Wie de rekening draagt, krijgt een stem over de rekening. Utrecht laat ondertussen bij gelijke geschiktheid afkomst meewegen bij de verdeling van overheidsbanen. Daarmee ontstaat precies de spanning die dit voorstel blootlegt: de belastingbetaler financiert de overheid, terwijl diezelfde overheid beleid kan voeren dat hem op basis van afkomst bij een sollicitatie achterstelt.
Steun Realistische Reflecties
Wilt u dat Realistische Reflecties blijft groeien als onafhankelijk platform voor scherpe columns, analyses en geluiden die elders te weinig ruimte krijgen? Steun ons dan met een donatie. Iedere bijdrage, groot of klein, helpt ons om onafhankelijk te blijven, nieuwe schrijvers een podium te bieden en ons bereik verder uit te bouwen. Samen houden we het vrije en kritische geluid levend. Doneren kan via deze link.