Onderwijs is het overbrengen van kennis, vaardigheden en attitudes met vooraf vastgelegde doelen. Er wordt steen en been geklaagd over de kwaliteit van ons onderwijs. Het niveau daalt gestaag. Hoe komt dat? Wat is de rol van het onderwijs voor kansengelijkheid? Het is de bedoeling dat Rianne Monique Letschert (1976) de situatie gaat verbeteren. Zij is een Nederlands wetenschapper en bestuurder. Sinds 23 februari 2026 is zij namens Democraten 66 (D66) minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het kabinet-Jetten.
Docenten dienen er voor te zorgen dat een kind de vervolgopleiding krijgt die passend is bij zijn of haar kunnen. Niemand is gelijk. Geef bijles of het onderwijs niet de schuld van kansenongelijkheid. Kansenongelijkheid begint waar je wieg staat. Ik kijk naar Gerard, pasgeboren aan de Apollolaan in Amsterdam. De komende jaren zal hij zich spiegelen aan de gedachten, opinies en verwachtingen van zijn ouders en zijn omgeving. Op een gegeven moment zal hij zijn eigen ding doen en keuzes maken tussen verwachtingen en mogelijkheden. Maar de belangrijkste keuze – sociale klasse, familie, kennissenkring, plaats – is al voor hem gemaakt en hij heeft er geen invloed op. Zijn Nederlandse ouders zijn beiden hoogopgeleid en evenwichtig. Dat zal hem naar verwachting ten goede kunnen komen. Zijn loopbaan zal mogelijk voorspoediger verlopen dan baby Jan van laagopgeleide ouders, uit Amsterdam Nieuw West, terwijl Jan over eenzelfde talent beschikt als Gerard. Betekent dit dat het onderwijs Jan meer aandacht moet schenken dan Gerard? Nee, want ouders moeten erop kunnen vertrouwen dat kinderen in principe gelijke aandacht van docenten krijgen. Dat is rechtvaardig. Ongelijke behandeling is discriminatie en strijdig met artikel 1 van de Grondwet: “Gelijke gevallen, gelijk behandelen.”
Zouden Gerard’s mogelijkheden bij ongelijke behandeling dan nog wel optimaal benut worden? Dat vertrouwen lijkt er bij ouders niet langer te zijn. Bovendien kunnen ouders niet altijd waarderen dat onder de noemer ‘burgerschap’ politieke indoctrinatie bedreven wordt. De toenemende segregatie qua schooltypen is het gevolg. We leven in een meritocratische en kapitalistische samenleving. Het is een prestatie- en diplomacultuur: “Mag ik uw diploma’s zien?”
Dat is niet altijd ideaal, maar we doen het ermee. Onderwijs fungeert als Grote Meritocratische Sorteermotor. Als er zand in die motor komt dan stokt de machine. Dat lijkt nu fors het geval, zie de Onderwijsinspectie, klagende ouders en ondernemers. Is bijles geven asociaal? Onzin! In het onderwijs worden objectieve normen gesteld. Als die met bijles gehaald worden, dan kun je dat niet verbieden. Ook kinderen van migranten met een taal- en cultuurachterstand krijgen bijles/bijscholing door de overheid gefinancierd. Landelijk zijn weinig leraren te vinden voor scholen met migratie achtergrond. Logisch, bij deze instroom is het vechten tegen de bierkaai. Het landelijk niveau dendert dus verder omlaag. De taak van onderwijs is om kinderen kennis en vaardigheden te laten ontwikkelen ten gunste van hun individuele ontplooiing en onze maatschappij. Onderwijs is niet bedoeld als Grote Kansen Egalisator. Bovendien, om welke ‘kansen’ gaat het en wat moet ‘gelijk’ zijn? Niemand weet het.
Gelijke kansen bestaan niet en gelijke uitkomsten al helemaal niet. Stop dus met die idee-fixe. Het is een dwaalspoor. Het gaat om het zo optimaal mogelijk streven naar de ontplooiing van het kind. Nu ga ik naar de volgende floretstoot over woke.
Frits Bosch
Auteur van onder andere Links Verdriet (2025), De wereld volgens Ayn Rand (2025) en Opzoek naar een nieuwe Europese orde (2026)
