De wereld tribaliseert. We staan steeds harder tegenover mekaar, zowel binnen het land als mondiaal. We constateren dat mensen zich steeds meer terugtrekken binnen de eigen groep. De belangen van de eigen groep staat voorop. MAGA! We raken steeds bewuster voor het eigen belang en daar willen we pal voor staan. Dit gaat niet goed. Hoe nu?
De mensheid heeft een probleem met het eigen karakter. De mens wil samenwerken met anderen, maar vooral binnen de eigen groep waar mensen elkaar kennen, elkaar begrijpen en elkaar vertrouwen. Het samenwerken met anderen buiten de eigen groep gaat slechts moeizaam. De mens heeft tribale neigingen. We zijn empathisch naar onze directe naasten, compassioneel binnen de groep en afwerend naar mensen buiten de eigen groep. “We are by design tribalistic, favoring US over THEM” (J. Greene). De wereld wordt complexer waarbij de globalisering, mondiaal toerisme en massa-immigratie steeds meer samenwerking vereist buiten de eigen groep. Die samenwerking kan lang goed gaan, maar plotseling kan de vlam in de pan slaan.
In de Balkan stonden buren die na decennia goed met elkaar waren, elkaar naar het leven staan, moord en doodslag. Libanon is een ander negatief voorbeeld. Ideologie en religie zijn identiteitsmarkers die hevig kunnen botsen (S. Huntington). Hoe dit te overkomen? Hier staan twee wegen voor open die men naast elkaar kan toepassen. Zorg voor een sterke overkoepelende moraliteit waaraan tribale groepen onderworpen zijn, een meta-moraliteit (J. Greene), zoals de grootsheid van de natie waar allen voordeel hebben als de natie wel vaart: nationalisme. Het nadeel is dat onderhuids de verschillen blijven bestaan en kunnen opspelen. Het tweede pad is de nadruk te leggen op waarneembare feiten waarmee we als mensen van verschillende moraliteiten mee moeten dealen en waarin we elkaar kunnen vinden. Hier gaat het dus niet om de overkoepelende moraliteit maar om het welzijn van het individu. Hier draait het om allen te betrekken bij wetenschap en individualisme en hierin een gezamenlijke basis te vinden. Streng zijn tegen valsspelers. Gaat dat lukken? Het zal wel moeten om ernstige tribale conflicten te vermijden.
In mijn dit najaar komend boek ‘Zie de mens’, subtitel Religie, Cultuur, Verlichting, Tribaal, Vrije Wil, Pysche, ga ik hier verder op in.
Frits Bosch
Auteur van onder andere Links Verdriet (2025), De wereld volgens Ayn Rand (2025) en Opzoek naar een nieuwe Europese orde (2026)
