Door: Erwin Versteeg, fractievoorzitter Belang van Enschede
Kruideniers zijn ondernemers die vechten om elke euro. Dat gebeurt ook binnen belangenorganisaties. Daarom is het op zichzelf geen ramp voor VNO-NCW dat supermarktverbond CBL het lidmaatschap heeft opgezegd. De reden was volgens berichtgeving niet alleen de sterk gestegen contributie, maar ook de vraag of de retailsector daar in de lobby voldoende voor terugkreeg.
Die vraag is interessant. Want wie kijkt naar de activiteiten van VNO-NCW van de afgelopen jaren, ziet een organisatie die zich niet alleen bezighoudt met ondernemersbelangen, maar ook actief betrokken is geweest bij het promoten van bestuurlijke toekomstvisies. Eén daarvan is TriStateCity.
TriStateCity
TriStateCity is een toekomstvisie voor Nederland en het aangrenzende achterland die steun vond bij diverse bestuurders, adviesbureaus, beleidsmakers en maatschappelijke organisaties, waaronder ook VNO-NCW.
De visie schetst een netwerk van stedelijke gebieden die onderling verbonden zijn door infrastructuur, openbaar vervoer en economische samenwerking.
Binnen die visie speelt ook het concept van de 15-minutenstad een rol. Via deze link kun je als extra een video bekijken waarin Maartje van den Berg verteld over het fenomeen; De grote verbouwing, ofwel de “smartcity”, ook wel bekend onder de naam 15 minuten steden.
Een 15-minutenstad is een stedenbouwkundig concept waarbij dagelijkse voorzieningen zoals werk, onderwijs, winkels, zorg, cultuur en recreatie binnen vijftien minuten lopen of fietsen bereikbaar zijn.
Het concept werd ontwikkeld door de Frans-Colombiaanse wetenschapper Carlos Moreno. Oorspronkelijk draaide het om leefbaarheid, bereikbaarheid en decentralisatie. Inmiddels bestaan er tal van varianten die regelmatig worden gekoppeld aan bredere beleidsdoelen, waaronder de Sustainable Development Goals (SDG’s).
VNO-NCW heeft zich in het verleden nadrukkelijk met TriStateCity verbonden. Verwijzingen daarnaar zijn inmiddels verwijderd, maar documentatie en archieven daarvan zijn nog steeds beschikbaar. [ 1 ] [2 ]
Ook adviesbureau Goudappel, dat in Enschede actief is op het gebied van mobiliteit en verkeerskunde, wordt in verschillende trajecten genoemd rondom de verdere uitwerking van dergelijke ruimtelijke en mobiliteitsvisies.
De rol van de Omgevingswet
TriStateCity is echter geen wet. Het is een visie.
Om dergelijke visies uiteindelijk door te vertalen naar lokaal beleid is een bestuurlijk instrument nodig. Daar komt de Omgevingswet in beeld.
Binnen het omgevingsrecht zijn wet en plan onlosmakelijk met elkaar verbonden. De Omgevingswet vormt het landelijke kader, terwijl gemeenten via het omgevingsplan bepalen wat er lokaal mogelijk wordt gemaakt.
Toen de Omgevingswet aan gemeenteraden werd gepresenteerd stonden onder andere de volgende uitgangspunten centraal:
- Beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving;
- Participatie;
- Zorgplicht;
- Integraal denken;
- Het omgevingsplan.
Voorheen was het omgevingsrecht verdeeld over 26 verschillende wetten. Deze zijn samengebracht in één wettelijk stelsel. De doelstellingen waren helder:
- Meer mogelijkheden voor integraal beleid;
- Een betere bruikbaarheid van het omgevingsrecht;
- Vereenvoudiging van procedures.
Tienduizenden bestemmingsplannen worden uiteindelijk vervangen door enkele honderden omgevingsplannen. Procedures moeten sneller verlopen, onderzoekslasten afnemen en digitale beschikbaarheid verbeteren.
Niet bindend voor burgers
Belangrijk daarbij is dat een visie juridisch iets anders is dan een wet.
De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is de langetermijnvisie van het Rijk op onderwerpen zoals woningbouw, klimaat, infrastructuur en energie. De NOVI is geen wet en legt burgers geen directe verplichtingen op. Wel vormt zij een strategisch kader voor toekomstige keuzes.
Juist daarom blijft de rol van gemeenteraad en inwoners essentieel.
Hoewel visies en beleidskaders in lange voorbereidingstrajecten vaak worden ondersteund door onderzoeken, briefings, workshops en trainingen, schrijft de wet nog steeds voor dat inwoners moeten worden betrokken bij de totstandkoming van plannen.
Gemeenteraden stellen immers zowel de politieke kaders als de participatieverordeningen vast.
Bestuurders, ambtenaren, adviesbureaus en belangengroepen kunnen richting voorstellen, maar uiteindelijk hoort de democratische afweging plaats te vinden door gekozen volksvertegenwoordigers namens de inwoners.
De vraag die blijft liggen
Daarmee kom ik terug bij de kern.
Welke Enschedeër heeft ooit gestemd voor een 15-minutenstad?
Welke Nederlander heeft ooit gestemd voor een 15-minutenstad?
Welke Enschedeër heeft gestemd voor een stad van minimaal 170.000 inwoners, inmiddels zelfs richting 200.000 inwoners?
Welke Nederlander heeft gestemd voor een Nederland van meer dan 20 miljoen inwoners?
Dat zijn geen technische vragen. Dat zijn politieke vragen.
Laat raadsleden zich realiseren: wijken zijn geen reservaten waar bewoners binnen de hekken van een vooraf geprogrammeerde selfscan mogen rondlopen. Participatie betekent niet dat bewoners zelf mogen afrekenen voor een toekomst die al door consultants, lobbyisten en bestuurders is ingescand, terwijl de meest bevoorrechten altijd nog elders kunnen winkelen.
Daar komt bij ook bij een selfscan mag de klant niet alleen afrekenen. De klant moet ook kunnen bepalen wat er überhaupt in het winkelwagentje terechtkomt.